Doordat de 39-jarige Petra Hermans uit Berkel-Enschot veel heeft meegemaakt in haar leven, voelt ze zich soms ‘ouder dan Methusalem’ (zoals ze ooit in een gedicht schreef). Door een bijzondere gebeurtenis op haar zestiende wist ze ineens hoe haar levenspad eruit zou zien: gedichten schrijven.
‘De narigheid begon sluipenderwijs. Mijn ouders hadden vaak ruzie en op mijn elfde liep mijn zus van huis weg. Dat laatste gooide mijn leven definitief omver. Ook deed ik thuis tussen mijn 15de en mijn 18de diep traumatische ervaringen op, waarover ik al vanaf mijn vijftiende nachtmerries heb. Ik kon echter bij niemand terecht, en moest altijd alles opkroppen. Daardoor ben ik waarschijnlijk ziek geworden. Bij mijn eerste psycholoog barstte ik bijna uit elkaar van emoties.
Ik wist niet meer waar ik het moest zoeken en kreeg suïcidale gedachten. Omdat het weglopen van mijn zus mijn ouders veel verdriet had bezorgd, besloot ik dat zelf maar niet te doen. In plaats daarvan ging ik fanatiek sporten. Drie keer per dag sloeg ik op de tennisbaan de agressie van me af. Ik had een topconditie en fietste op mijn negentiende zelfs een keer naar Santiago de Compostela, twee dagen nadat ik de Vierdaagse van Nijmegen had gelopen.’
Studie
‘Ik dacht: laat ik zelf maar rationeel zijn, en ging geschiedenis studeren aan de universiteit. Ik heb ook veel interesse in de levensweg van mensen; die twee dingen heb ik gecombineerd. Mensen die me nog maar net kennen, vertellen me soms al meteen hun hele levensverhaal. Blijkbaar heb ik iets in me wat mensen vertrouwen.
Mijn eerste crisis was rond mijn twintigste. Ik stopte tijdelijk met mijn studie en had gesprekken met psycholoog Peter Deuss, de beste die ik ooit gehad heb. Hij stelde me op mijn gemak. Het was ook de eerste keer dat er echt naar me geluisterd werd. Hij zag me niet als een zielig patiëntje, maar legde de verantwoordelijkheid bij mij. Hij zei tegen me: ‘zet je schouders eronder’ en ‘zorg dat je altijd op het rechte pad blijft.’ In die tijd werd ik ook niet geaccepteerd in mijn studentenhuis. En als je omgeving je geen positieve energie geeft en je maar een zielepiet vindt, is het geen wonder dat je depressief wordt. Want elk mens heeft liefde, warmte en waardering nodig. Zo zeiden ze van alles over mijn figuur: dan was ik weer te dik, dan weer te dun. Als je erg gevoelig bent, ga je je daarnaar gedragen. Ik werd alsmaar depressiever en ging bijna dood aan een zware vorm van anorexia. Rond mijn 23ste ging ik daarvoor onder therapeutische behandeling. Vervolgens ging ik na anderhalf jaar dagbehandeling werken bij het textielproject van Switsj.’
Gedichten schrijven
Op haar zestiende had Petra in de Efteling een bijna-doodervaring die haar leven compleet veranderde. ‘Omdat ik weinig gegeten had, werd ik in de Pagode opeens niet goed. Alles werd zwart en via een tunnel kwam ik in een vredige, warme roze zee. Daar wilde ik graag blijven, want bij mijn ouders was het een hel. Maar doordat mijn vriend twee keer mijn naam noemde, trok hij me weer terug. In drie seconden kwam ik weer terug. De eerste seconde besliste ik om terug te keren in mijn lichaam, de tweede seconde realiseerde ik me dat het zwaar zou worden, zowel in ons gezin als voor de wereld, en in de derde seconde stelde een engel me de vraag of ik wilde gaan schrijven, waarop ik ‘ja’ antwoordde. Toen werd ik wakker.’
Petra nam de opdracht van de engel ter harte: ze ging schrijven. ‘Ik heb daar erg in moeten groeien. Eerst schreef ik alleen brieven, dagboeken en kaarten. Het gedichten schrijven kwam pas op mijn vijfentwintigste. Op een dag kwam ik net van de bus en voelde ik dat ik pen en papier moest pakken. Ik schreef toen mijn eerste gedicht: ‘Ik wist niet wat het was’. Ik wist niet wat me overkwam en moest even huilen. (Schrijven gaat bij mij vaak gepaard met veel huilen, omdat er dan energie loskomt.) Meteen daarop kwam het tweede gedicht: ‘Voor de tijden’, dat iedereen heel mooi vond. Het heeft in het blad ‘Klankspiegel’ gestaan en is door mijn moeder voorgelezen bij de begrafenis van een tante.’
Tot haar mooiste gedichten rekent Petra ‘Glorieus’, ‘Tijdloos’ en ‘In de schemer’ (alle drie geschreven voor haar pastoor), ‘Vergeven’, ‘Waardevol’, ‘Liefhebben’ en ‘In de steek gelaten’ (over iemand die zelfmoord heeft gepleegd). Vorige winter schreef ze enkele heel spirituele gedichten, zoals ‘Maria weet’, ‘Priester’ en ‘Kaarsje’. Petra’s gedichten stonden in bladen als Libelle, Vriendin, Nestor en het blad van Anoiksis. En in 2005 stond haar gedicht ‘De stem’ in de dichtbundel ‘Te gek voor woorden’, uitgebracht ter gelegenheid van het Kwartiermakersfestival. Ook probeert ze met haar gedichten mensen te steunen met een ziekte als kanker of dementie.
‘Het is altijd spannend als ik de punt van de pen op het papier zet: wat gaat er komen? Ik laat me dan gewoon leiden, door Gabriël of wie dan ook. Meestal staat zo’n gedicht binnen een halve minuut foutloos op papier. Zoals ook bij het mooiste en krachtigste gedicht dat ik ooit geschreven heb: ‘Waarlijk’. Ik had het totaal niet in mijn hoofd en weet ook totaal niet waar ik het vandaan haalde. Maar een pastoor zegt altijd: zolang je bescheiden blijft, blijf je inspiratie houden.’
Engel
‘Ik heb ook iets met de aartsengel Gabriël. Al vanaf mijn vijftiende word ik door haar bijgestaan, onder meer als ik een beslissing moet nemen. Vaak vluchtte ik het bos in, want ik vertrouwde alleen nog maar de bomen en de dieren. Op een dag ging ik bij een ruzie van mijn ouders naar mijn zolderkamer. Intuïtief stak ik mijn hand uit en fluisterde: laat alsjeblieft iets of iemand mij helpen. Toen maakte ik blijkbaar contact met iets of iemand. Sindsdien heb ik het vertrouwen dat er op moeilijke momenten altijd wel iets of iemand op mijn pad komt.
Tijdens een hevige ruzie van mijn ouders kreeg ik ineens in mijn hoofd: ‘ga naar de kerk’. Daar zag ik een vertrouwde pastoor, die me helemaal wist te kalmeren. Eindelijk iemand die echt tijd voor me had en me als persoon serieus nam. Hij straalde ook rust en vrede uit. Zonder hem was het helemaal misgegaan. Ik heb uit dankbaarheid veel gedichten over hem geschreven, zoals ‘Glorieus’.
Zo gebeuren er wel vaker dingen alsof het zo heeft moeten zijn. Vaak zit ik ergens op te wachten ‘ en dan komt er ineens een telefoontje, ik krijg post of iemand belt aan. Of ik krijg op de onverwachtste momenten ineens ‘een gedicht door’ ‘ al is dat tegenwoordig gelukkig niet meer ‘s nachts. Afgelopen winter had ik een heel moeilijke periode en lag ik zelfs min of meer op sterven ‘ al had ik het vertrouwen dat ik erdoorheen zou komen. Op een dag werd ik onverwacht gebeld door een vrouw, die zei dat ik fantastische gedichten schreef. Ze bleek de buurvrouw te zijn van een bestuurslid van Anoiksis. We hebben nu een heel goed contact. Overigens heeft ze zelf ook een paar keer op sterven gelegen. Blijkbaar trek je mensen aan die hetzelfde hebben meegemaakt.
Ook in het dagelijks leven merk ik steeds meer dat ik geleid word. Soms voel ik ineens dat ik ergens heen moet. Dan heb ik ontmoetingen op de seconde af, of ik vind iets waar ik altijd al naar op zoek was. Pas stond ik bij de kassa van een winkel, toen ik opeens voelde: ik ben nog niet klaar hier. Bij de dvd’s trof ik toen de verfilming aan van een lievelingsboek uit mijn jeugd: ‘Meester van de zwarte molen’ naar het boek van Otfried Preussler. In dat boek overwint liefde het kwaad, want het is de bron waaruit we uiteindelijk allemaal voortkomen.’
Idealisme
Petra wordt naar eigen zeggen gedreven door idealisme. ‘Ik wil een nieuw bewustzijn, een andere manier van denken en leven in de wereld brengen. Zelf wil ik leven naar wat ik schrijf en het niet alleen bij woorden laten. Ik denk ook veel na over de maatschappij. Zo heb ik grote moeite met de normvervaging en de toenemende agressie. Waar zijn we in godsnaam mee bezig? In de samenleving loopt iedereen maar achter elkaar aan. Ik ga liever mijn eigen gang, al kost dat moeite. Denk na waar je je geld aan besteedt. Moet je echt vier keer per jaar op vakantie; is het niet veel belangrijker dat je je overburen beter kent? Gewoon menselijk contact is veel belangrijker en levert ook veel minder psychiatrische stoornissen op. Met mijn kleine idealisme probeer ik dat te doorbreken, en mensen bewustzijn bij te brengen. Want ik ben superidealistisch. Met dat idealisme probeer ik ook dingen ten goede te keren. Ik geloof dat er kwade krachten bestaan; je moet leren om daar weerstand tegen te bieden. Zelf probeer ik de goede krachten te mobiliseren, voor mezelf én voor anderen. Als je er maar in blijft geloven, kun je ook negativiteit omdraaien in positiviteit, maar daar heb je wel een bepaalde gedrevenheid voor nodig. Want het is mijn overtuiging dat je goed moet én mag zijn voor jezelf en voor een ander. Omdat mijn vader weinig respect had voor het geluk van anderen, ging ik me daar erg tegen verzetten. Maak geen dingen kapot, maar heb respect voor het leven en laat mensen in hun waarde.’ Petra probeert ook op allerlei vlakken te helen. Ooit schreef ze een gedicht over het vergeven van haar vader, dat in maart 2011 in het blad Kans van het Leger des Heils stond. ‘Vergeven van jezelf én van een ander vind ik het allerbelangrijkste in het leven.’ Daarom is een van haar lievelingsstenen roze kwartssteen, die staat voor vergeving van jezelf en anderen. Andere lievelingsstenen zijn celestiet of engelensteen (voor de ontwikkeling van je ziel), bergkristal (voor helder denken) en rode onyx (voor vastberadenheid). ‘Dat laatste heb ik wel nodig, omdat ik moet leren om ergens achter te blijven staan.’
Begrip kweken
Petra wil graag taboes doorbreken en meer begrip kweken, vooral rond psychiatrie en een thema als zelfmoord. ‘Het is ontzettend triest als iemand zo’n laatste stap zet. Ik word gigantisch fel als ze op de uitvaart zeggen dat het kwam door iemands ziekte, en dat zo iemand als schizofreen patiëntje wordt afgeschilderd. Want ik heb mensen verloren aan zelfmoord en ik heb er zelf ook dichtbij gezeten. Die persoon komt nooit meer terug, en de familie blijft altijd zitten met de waaromvraag. Wat heeft zich in die laatste seconden afgespeeld? Het is een diepe, doffe ellende vol eenzaamheid. Zoiets moet hoe dan ook voorkomen worden. Door niet naar iemand te luisteren of hem niet serieus te nemen, duwt de omgeving iemand als het ware van de flat af.
Wat zich in een paar seconden voltrekt, laat nog generaties lang zijn sporen na. Zoals ouders van wie een kind zelfmoord heeft gepleegd. Maar ook de machinist van een trein kan er de rest van zijn leven een trauma aan overhouden. Voorkom dat iemand er in uiterste wanhoop een eind aan maakt, en pik tijdig signalen op. Probeer tot iemand door te dringen en echt te luisteren, of leg je hand op iemands schouder. Gewoon een paar seconden van warmte.’
Stilte toelaten
‘Ik vind het interessant hoe mensen omgaan met het leven en hobbels kunnen overwinnen; hoe ze de kracht vinden om door te gaan. Soms halen ze die zelfs uit een ziekte die ze hebben meegemaakt. Want je hebt ontzettend veel kwaliteiten in je en tot de laatste seconde van je leven blijf je leren. Maar als je lange tijd abnormaal gedrag hebt aangeleerd (zoals anorexia), duurt het ook lang om dat gedrag weer te normaliseren. Neem daarom de tijd en de rust om na te gaan wat zich van binnen afspeelt. Want stilte zegt soms meer dan allerlei woorden. Vandaar dat mijn gedicht ‘Geen woorden meer’ me erg aanspreekt. Mijn eerste psycholoog, Peter Deuss, zei vaak: ‘ga rustig zitten en ga na wat er door je heen gaat. Durf de stilte toe te laten en wees eerlijk naar jezelf.’ Daar zouden veel patiënten iets aan kunnen hebben, want rust en stilte kunnen je dingen bijbrengen. Pas als je weet wat er door je heen gaat en je eerlijk afvraagt wat er met je aan de hand is, kun je het structureel veranderen. En gelukkig laat ook mijn huidige psychiater me mijn eigen pad gaan. Zelf zit ik ook graag rustig thuis. Vaak brand ik dan wierook. Soms huil ik ineens van geluk, omdat ik dan enkele seconden vrede en innerlijke rust heb gevonden.’
Aanvaard wat op je pad komt
‘Als je iets durft te riskeren, kan dat je leven erg verrijken. Zo sprak ik onderweg naar Santiago vijf zwervers aan. En al mijn gedichten voor cliëntenbladen stuur ik altijd pro Deo op, want ik dacht: dit moet ik gewoon doen. Soms krijg ik onverwachts iets terug. Zo kreeg ik voor een bijdrage voor het blad Nestor een Parker-pen. Aanvaard in ieder geval wat er op je pad komt; zo had ik zelf nooit vermoed dat ik gedichten zou gaan schrijven. En het hoeft heus niet allemaal geleerd of diep-spiritueel te zijn. Soms maak ik gewoon een praatje met bijvoorbeeld een stratenmaker, want geen enkel mens is meer of minder dan een ander. Ieder mens – ook een zwerver of drugsverslaafde – wil gewoon gelukkig zijn, maar kan door omstandigheden in de misère raken. Tot slot: wees niet bang voor de leegte en durf een nieuw pad in te slaan als de tijd daar is. Juist door mijn positieve levensinstelling en doorzettingsvermogen heb ik een onomstootbaar geloof in de kracht van onvoorwaardelijke liefde ‘ zeker ook voor de vergeving van jezelf en de ander.’
BIJLAGE: VIJF GEDICHTEN VAN PETRA HERMANS
1. Liefdevol
Wat je allemaal
voor de liefde doet
is niet altijd goed
Wat ik Al
uit liefde deed
zorgde ook voor veel leed
Maar wat ik zelfs
uit liefde laat
zorgt ervoor
dat Alles goed gaat.
2. Zielen
Voor mij, na alle jaren,
kan ik alleen nog maar
Ãén doel, één wens
een groot geheim bewaren,
dat het contact van ziel
tot ziel
mogelijk maakt
zodat het hart in de mens
met veel liefde wordt geraakt.
3. Glorieus
De glorie in mijn leven
van mijn liefde,
lag niet in succes
of roem
maar in de rust
waarin ik jou herkende
en de Vrede
die ik bij jou noem
was Al, de grenzen,
die ik in mijn leven kende.
4. Voor de tijden
Voor de tijden
voor alle jaren
bedenk wel, nu
ik deed wat ik kon.
Alle uren, dagen
ze slipten door mijn vingers.
Alle gedachten
alle moeite
wat ik moest doen.
Alles wat me beloonde
Al wat gaf
Lieve God
ik deed mijn best
al mijn hele leven lang.
5. Ik wist niet wat het was
Ik wist niet wat het was
ik wist niet wat ik zag
maar als ik jou zo zag staan
dan dacht ik: dat is liefde.
Zat het in jouw haren?
Zat het in jouw handen?
God wist niet wie hij maakte
toen hij jou voor ogen had.
Zit het dan in jouw benen?
of in de manier waarop jij liep?
God wist niet wat hij deed
toen hij jou schiep.
Misschien dan hoe je kijkt?
Of hoe je jouw hoofd wendt?
Ach, ik zal maar kort zijn:
het is simpelweg hoe je bent.
