Een op de vijf mensen krijgt in zijn leven psychische problemen. Gelukkig slagen velen erin die problemen te overwinnen. Door openheid over hun verleden kunnen zij voor lotgenoten padvinders zijn. Theatermaker Boy Jonkergouw is dat heel duidelijk.

door Jace van de Ven

“Je kunt in de wereld moeilijk een onderverdeling maken tussen mensen met psychische problemen en mensen zonder”, vindt Boy Jonkergouw (31). Hij is actief in theatergroep Koning Carlos en trad twee jaar geleden op het Kwartiermakersfestival Midden-Brabant op met de voorstelling ‘De Missionaris’. Die ging over zijn eigen psychische misère die liefst vijf jaar duurde.
“Wat mij opviel toen ik in therapie was bij het GGZ, was het onvermogen van de hulpverleners om contact te maken. Ze plakken je meteen een etiket op en kijken vervolgens niet meer naar wie je bent, maar naar je type persoonlijkheidsstoornis. Waarom dat zo fout is? Omdat voor elke psychische aandoening die ooit bedacht is, de argumenten binnen elke willekeurige persoonlijkheid te vinden zijn. De wereld is eindeloos complex. Het is toch helemaal niet zo raar als je daarvan in de war raakt.”

Vijf jaar geestelijke nood

Boy verklaart de geestelijke problemen die hij had onder meer vanuit zijn jeugd. “Mijn moeder had van die plotselinge stemmingswisselingen en kon zich dan dagenlang opsluiten. Als kind denk je dan dat het jouw schuld is. Ik lette alleen op gevoelens van anderen en ging voorbij aan mezelf.”
Toen hij 22 was en student Nederlands op het Moller-instituut in Tilburg raakte hij in een diepe depressie. Onverklaarbare angsten en een enorm schuld- en schaamtegevoel stapelden zich in hem op. “Toen ik ermee naar de dokter ging, zei die: ‘O, het is psychisch.’ Alsof er dan niks aan de hand was. Het kwam zo ver dat ik me op een avond naar binnen keerde en zei: ‘En nu help je me of ik maak er een eind aan.’ Ik heb toen een spirituele ervaring meegemaakt. Plotseling stroomde er een enorme kracht door me heen. Mijn wanhoop is vanaf toen voorgoed verdwenen. Ik voelde dat ik er niet alleen voorstond.”
Toch duurde het nog tot zijn 27ste voordat Jonkergouw begon op te knappen en enig overzicht kreeg op zijn leven. “Ik praat er nu makkelijk over, maar het kwam erop neer dat ik in mijn eigen rotzooi leefde.” Over die periode van vijf jaar van geestelijke nood maakte Jonkergouw de voorstelling ‘De Missionaris’. “Die gaat over een narcistische messias met een burn-out, over het taboe op frustratie, over dat deel van je persoonlijkheid dat er volgens je eigen normen of die van anderen niet mag zijn, over je schaamte, perversie en eenzaamheid. De media spiegelen ons succesvolle mensen voor, maar dat soort mensen is juist de uitzondering.”

‘REMEDIE’

Jonkergouw speelde ‘De Missionaris’ meer dan dertig keer, ook in psychiatrische afdelingen van ziekenhuizen. Momenteel werkt hij aan de dialoog BADD. Die gaat over twee mannen die elkaar tegenkomen in elkaar. Jo is bij Bo omdat hij van mannen houdt, Bo is bij Jo omdat hij bang is voor vrouwen. De mannen raken dingen kwijt en soms ook zichzelf. Ze hebben van hun psychiater de diagnose borderline en ADHD gekregen. ADD, ADHD zonder H, is concentratiestoornis zonder hyperactiviteit. “Ook deze voorstelling gaat over mijn moeilijke jaren.”
Dat zoeken naar het positieve doet hij ook in het dagelijks leven. Hij heeft een zelfremedie gevonden die werkt. REMEDIE heet de methode. De R staat voor richten (aandacht op één ding richten). De E is eten (regelmaat en weinig alcohol en koffie). M betekent meditatie (rustmomenten inbouwen en ademhaling controleren). De E staat voor expressie (je bewust zijn van wat je wilt communiceren). De D is van doelen (structuur in de dag aanbrengen door planning). I is de afkorting van impulsbeheersing (je driften beheersen en bijvoorbeeld geen tien Leffe’s drinken of te veel friet). De E staat voor evaluatie (gedane zaken nog eens overwegen, niet om te oordelen over goed of fout, maar om bewust te zijn van wat je hebt gedaan en waar je mee bezig bent).
Met deze REMEDIE – en de remedie dat hij theater durft te maken over zijn eigen psychische problemen – houdt Boy Jonkergouw zich staande in de maatschappij. Tijdens het Festival Cement in maart in Maastricht gaat BADD, een productie van Productiehuis Brabant en gespeeld door John Segers en Stefan Jung, in première.

(oorspronkelijk verschenen in: Brabants Dagblad, donderdag 19 oktober 2006)